آیا میدانید سرطان دهانه رحم یکی از قابل پیشگیریترین سرطانهاست؟ در این مقاله با علائم هشداردهنده، نقش ویروس HPV و نحوه کاهش چشمگیر خطر با واکسن گاردیسان و پاپاسمیر آشنا شوید.
مقدمه: سرطانی که میتوان جلوی آن را گرفت
وقتی اسم «سرطان» میآید، ناخودآگاه ترس و ابهام ایجاد میشود. اما سرطان دهانه رحم (Cervical Cancer) داستان متفاوتی دارد. این یکی از معدود سرطانهایی در جهان است که ما دقیقاً میدانیم علت اصلی آن چیست و مهمتر از آن، ابزارهای قدرتمندی برای پیشگیری از آن در اختیار داریم.
سازمان بهداشت جهانی (WHO) هدفی بزرگ را تعیین کرده است: «حذف سرطان دهانه رحم بهعنوان یک معضل سلامت عمومی». این هدف با ترکیب سه راهکار اصلی (واکسیناسیون، غربالگری و درمان) دنبال میشود. کلید این ماجرا در شناخت ویروسی به نام HPV و استفاده بهموقع از واکسن نهفته است. در این مقاله از وبسایت گاردیسان، نقشهی راه محافظت از خود در برابر این بیماری را مرور میکنیم.
مقصر اصلی کیست؟ ارتباط HPV و سرطان
برخلاف بسیاری از سرطانها که ژنتیک در آنها نقش پررنگی دارد، عامل اصلی بیش از ۹۵ درصد از موارد سرطان دهانه رحم، عفونت پایدار با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است.
اما نگران نباشید؛ هر نوع HPV باعث سرطان نمیشود.
- تیپهای پرخطر (High-Risk): از بین صدها نوع ویروس، تعدادی از آنها پرخطر هستند. در این میان، تیپ ۱۶ و تیپ ۱۸ سردستهی این گروه هستند و مسئول ایجاد حدود ۷۰ درصد از تمام موارد سرطان دهانه رحم میباشند.
نکته مهم: مبتلا شدن به HPV پرخطر لزوماً به معنی سرطان گرفتن نیست. در اکثر موارد، سیستم ایمنی بدن ویروس را پاک میکند. اما اگر عفونت برای سالها در بدن باقی بماند (عفونت پایدار)، میتواند باعث تغییرات سلولی و در نهایت بدخیمی شود.
چرا به آن “قاتل خاموش” میگویند؟ (علائم هشداردهنده)
خطرناکترین ویژگی تغییرات پیشسرطانی دهانه رحم این است که معمولاً در مراحل اولیه هیچ دردی و علامتی ندارند. علائم معمولاً زمانی ظاهر میشوند که بیماری پیشرفت کرده باشد:
- خونریزی غیرعادی واژینال (بین دو قاعدگی یا بعد از رابطه جنسی).
- ترشحات غیرمعمول و بدبو.
- درد لگنی یا درد هنگام رابطه جنسی.
- خونریزی بعد از دوران یائسگی.
به همین دلیل است که منتظر ماندن برای علائم، استراتژی درستی نیست. راه حل هوشمندانه چیست؟ غربالگری.
غربالگری: دیدن خطر قبل از وقوع
غربالگری یعنی “پیدا کردن مشکل قبل از اینکه تبدیل به بیماری شود”. در بسیاری از راهنماهای جهانی پزشکی، توصیه میشود:
- از سن ۲۱ سالگی: شروع غربالگری با تست پاپاسمیر (بررسی تغییرات شکل سلولها).
- از سن ۳۰ سالگی: انجام همزمان پاپاسمیر و تست HPV (جستجوی DNA ویروسهای پرخطر). به این روش Co-testing میگویند که دقت بسیار بالایی دارد.
نکته: فواصل انجام تست و نوع دقیق آن بسته به سن، سابقه پزشکی و پروتکلهای کشوری متفاوت است؛ بنابراین برای تنظیم برنامه دقیق غربالگری حتماً با پزشک زنان خود مشورت کنید.
گاردیسان: چگونه واکسن خطر را کاهش میدهد؟
غربالگری بیماری را “زود پیدا” میکند، اما واکسیناسیون میتواند تا حد زیادی جلوی “ایجاد شدن” آن را بگیرد. سرطان دهانه رحم از معدود سرطانهایی است که برای عامل اصلی آن (HPV) واکسن مؤثر وجود دارد.
واکسن گاردیسان (Gardisan)، محصول شرکت بیوسان فارمد، یک واکسن ۴ ظرفیتی است که علیه دو تیپ پرخطر ۱۶ و ۱۸ (عاملین اصلی سرطان) و دو تیپ ۶ و ۱۱ (عاملین زگیل) ایمنی ایجاد میکند.
- مکانیسم اثر: واکسن باعث میشود سیستم ایمنی بدن، آنتیبادیهای خنثیکننده بسازد. اگر در آینده ویروس واقعی وارد بدن شود، این آنتیبادیها مانع از ورود ویروس به سلولهای دهانه رحم و ایجاد عفونت پایدار میشوند.
- اثربخشی: مطالعات جهانی نشان دادهاند در کشورهایی که واکسیناسیون گسترده انجام شده، شیوع عفونت با تیپهای ۱۶ و ۱۸ و ضایعات پیشسرطانی دهانه رحم بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
سوالات متداول درباره سرطان دهانه رحم
آیا اگر در خانواده سابقه سرطان نداریم، باز هم در خطرم؟ بله. سرطان دهانه رحم برخلاف سرطان پستان، بیشتر “اکتسابی” (ناشی از عفونت ویروسی) است تا “ارثی”. بنابراین همه خانمهای فعال جنسی ممکن است در معرض خطر باشند.
آیا استفاده از کاندوم جلوی سرطان دهانه رحم را میگیرد؟ کاندوم خطر انتقال HPV را کاهش میدهد، اما بهطور کامل حذف نمیکند (چون ویروس از طریق تماس پوست با پوست نواحی پوشیده نشده هم منتقل میشود). بنابراین کاندوم شرط لازم است، اما جایگزین واکسن و غربالگری نمیشود.
اگر واکسن بزنم، دیگر نیازی به پاپاسمیر ندارم؟ خیر. واکسن جلوی شایعترین و خطرناکترین تیپها (۱۶ و ۱۸) را میگیرد، اما چون تیپهای پرخطر دیگری (هرچند با شیوع کمتر) وجود دارند، غربالگری منظم طبق نظر پزشک، حتی برای افراد واکسینه شده هم ضروری است.
جمعبندی: سلامتی در دستان شماست
سرطان دهانه رحم شاید نام ترسناکی داشته باشد، اما امروزه ما قدرتمندتر از همیشه هستیم. ما میدانیم عامل آن چیست (HPV)، چطور آن را زود پیدا کنیم (غربالگری) و چطور با واکسن گاردیسان ریسک ابتلا به خطرناکترین انواع آن را بهشدت کاهش دهیم. حذف این بیماری بهعنوان یک تهدید جانی، با آگاهی، واکسیناسیون بهموقع و چکاپهای منظم امکانپذیر است.
سلب مسئولیت پزشکی (Disclaimer): محتوای این مقاله صرفاً جهت افزایش آگاهی عمومی نگاشته شده و جایگزین تشخیص، تجویز یا ویزیت پزشک نیست. برای برنامه دقیق غربالگری و واکسیناسیون، حتماً با پزشک متخصص مشورت نمایید.